فرهنگ و سياست در راديو بررسي شد
كتاب «راديو؛ فرهنگ و سياست در راديو» نوشته رضا مختاري اصفهاني منتشر شد. در اين كتاب سعي شده نقش راديو در مسير تحولات سياسي، اجتماعي و فرهنگي ايران از آغاز تاسيس اين رسانه تا كودتاي ۲۸ مرداد بررسي شود.
به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، اين كتاب شامل بخشهاي «راديو و آموزش مدرنيسم در ايران»، «راديو در دوران اشغال»، «راديو و ناسيوناليسم»، «سرود اي ايران؛ پاسخ ناسيوناليستي راديو به اشغال»، «راديو و گسترش زبان فارسي»، «راديو تبريز در مسير همگرايي ملي»،«مذهب و مذهبيون در راديو»، «چالش مذهبيون و راديو» و «راديو در كودتاي مرداد ۳۲» است.
«راديو و آموزش مدرنيسم در ايران»؛ نويسنده در اين بخش سعي كرده زمينههاي فكري و ايدئولوژيك تاسيس راديو را در دوره رضاخان بررسي كند.
به باور وي، راديو در اين دوره به عنوان ابزاري مدرن براي رسيدن ايرانيان به تجدد و ايجاد وفاداري تودهها به سلطنت پهلوي فارغ از آموزهها و اعتقادات سنتي نگريسته ميشده است.
راديو در دوران اشغال (از سانسور تا سانسور) موضوع بخش دوم اين كتاب است. به باور مولف، شهريور سال ۱۳۲۰ نقطه عطفي در تاريخ معاصر ايران شمرده ميشود، به طوري كه مبدا تحولات سياسي- اجتماعي پس از اين دوره محسوب شده و اوضاع كشور را به قبل از آن تقسيم ميكنند. اين دوره بستر حادثهها، درسها و عبرتهاست و حكايت راديو در اين ميان خود شنيدني و عبرتآموز است.
وي يادآور شده، سانسور اخبار موجب شده بود كه جامعه در بيخبري محض از وضعيت ايران در جنگ قرار بگيرد؛ يك ناظر در مورد برنامههاي راديو در آن روز ميگويد عصر سوم شهريور هنوز از راديو تهران و مطبوعات آن روز كه زير شلاق سانسور به سر ميبردند هيچ خبر قابل توجهي گفته نميشد.
در بخش «راديو در دوران اشغال از سانسور تا زيادهخواهي»، مولف به به اعمال سانسور توسط اشغالگران در راديو و زيادهخواهيهاي آنان در تخصيص بخشهايي از وقت راديو براي بيان نظرات و سياستهايشان پرداخته. به گفته او، نخستين اقدامي كه متفقين در مقابله با اخبار مخالف اهداف خود انجام دادند، اين بود كه از دولت ايران خواستند روزنامهها اخباري را كه راديوهاي خارجي دريافت ميكنند، بدون اعمال سانسور درج نكنند.
در بخش «سرود ايران؛ پاسخ ناسيوناليستي راديو به اشغال»، مولف، سرود اي ايران را پاسخ ناسيوناليستی راديو به دوران اشغال كشور دانسته است؛ پاسخی كه ريشه در يك تحول فكري در ميان روشنفكران و نخبگان ايراني داشت.
به باور نويسنده، سرود اي ايران اگر جاودانه و افتخار آميز شد، از آن رو است كه نه تنها جاذبههاي شعري و موسيقايي، بلكه عمق و محتواي فكري داشت.
وي ادامه داده، پس از اشغال ايران در شهريور ۱۳۲۰، تغيير و تحول تنها شامل اوضاع سياسي نشد، بلكه مهمترين وجه انديشه سياسي ايران، يعني ناسيوناليسم دچار تحول شد. ناسيوناليسم به عنوان شاخصه مهم در انقلاب مشروطه و پس از آن، منشا تحولات بسياري شده بود. حتي به قدرت رسيدن رضاشاه بر مبناي انديشه مزبور بود، چرا كه بسياري از روشنفكران و نخبگان جامعه ايران پيشرفت و تعالي كشور را در سايه اقدامات وي چون اطلاحات نظامي ميديدند.
در بخش «راديو و گسترش زبان فارسي» مولف، زبان فارسي را يكي از شاخصههاي هويتساز و از اركان ناسيوناليسم ايراني دانسته؛ چنانچه ابوالقاسم فردوسي، شاعر حماسهسرا، با سرودن شاهنامه سعي در پاسداشت اين زبان فارسي داشت. در دوران جديد با وجود تمامي نظريههايي كه درباره تغيير الفباي فارسي داده شد، خط فارسي حفظ و حتي در دوره تلاش براي مدرنسازي، سياستگذاري فرهنگي سعي در حفظ زبان فارسي داشتند.
به گفته وي، زبان در رسانه مهمترين عامل به شمار ميرود و گزافه نيست اگر گفته شود رسانه راديو بدون زبان موجوديتي ندارد. در واقع زبان داراي كاركردهاي گوناگوني است كه مهمترين آنها ارتباط است و از آن تعامل ايجاد ميشود.
در بخش «راديو تبريز در مسير همگرايي ملي» به اينكه راديو تبريز چه نگاهي در سياستهاي فرهنگي و تبليغي دولت داشته و اين راديو از چه شگردها و ساز و كارهايي براي پيشبرد اين سياست بهره ميبرده، پرداخته شده است.
«مذهب و مذهبيون در راديو»، جايگاه مذهب و مذهبيون در رسانه راديو، از مسايل مهم و قابل بررسي در دوره پهلوي دوم است. مذهبيون ، اين رسانه را نه صد در صد پذيرفتند و نه در مقابل آن موضعي انفعالي اختيار كردند. البته موضع پيكره مذهبي جامعه ايران در اين باره يكدست و يكسان نبود؛ گروهي از آنها به برنامههاي راديو به ويژه پخش موسيقي معترض بوده و حتي تا مرز تحريم راديو پيش رفتند. در مقابل اين گروه عدهاي راديو را رسانهاي مفيد براي تبليغ آيين و مرام اسلامي خويش يافتند.
به باور مولف، رضاشاه راديو را وسيلهاي براي تبليغ و ترويج سياستهاي شبه مدرن خود میدانسته است. از آنجا كه نگاه او به مذهب منفي بود و آن را در مقابل تجدد ميپنداشت برنامههاي مذهبي در ميان برنامههاي راديو جايي نداشت. نگاهي به فهرست برنامههاي راديو در سال 1319 نشان ميدهد كه موسيقيهاي ايراني و غربي در ميان برنامهها رتبه اول را داشته و نشاني از برنامههاي مذهبي ديده نميشود.
وي تاكيد كرده، تا قبل از بهمن 1320 اثري از برنامههاي مذهبي در ميان برنامه هاي راديو ديده نميشد تا اينكه در ششم بهمن 1320 برنامههاي راديو حال و هواي ديگري پيدا كرد. دوباره قرائت قرآن مجيد از راديو پخش شد و مردم از آن روز صداي يك عالم ديني را شنيدند.
«چالش مذهبيون و راديو»، مولف رويكرد مذهبيون در قبال راديو را دو رويكرد عنوان كرده، رويكردي مثبت كه راديو را رسانهاي در جهت ابلاغ اهداف و شعائر ديني ميديد. از همين رو برخي از عالمان و خطيبان ديني تولد اين تريبون را به فال نيك گرفته و از آن داد سخن سردادند. اما رويكرد ديگر منفي و بدبينانه بود.
وي ادامه داده، دو رويكرد متفاوت مذهبيون به راديو هم مربوط به سالهاي پس از شهريور 1320 است چراكه در آغاز تاسيس راديو به هيچ طيفي از آنان اجازه انتقاد از اين رسانه داده نميشد.
«راديو در كودتاي مرداد 32 (25 تا 28 مرداد)» درباره دو مبحث «راديو و تبليغات سياسي دولت» و «راديو و كودتا؛ از اوج تا فرود» سخن گفته است. به گفته وي، وسايل ارتباط جمعي در تحولات سياسي- اجتماعي نقشي بهسزايي دارند و با گسترش آنها و شكستن مرزهاي سنتي اجتماع، اين وسايل تاثيرگذارتر از الگوها و معيارهاي قبلي جامعه ميشوند؛ تا آنجا كه مانند گروه مرجع عمل كرده و حتي در برخي موارد بر الگوهاي رفتار شخصي و خانوادگي تاثير ميگذارند. به طوري كه امروزه شاهديم راديو و تلويزيون چه از نوع داخلي و چه از نوع خارجي آن سعي ميكنند بر ذهن و رفتار مخاطبان تاثير گذارند.
اين كتاب با ارائه چند ضميمه چون متن كامل سرمقاله روزنامه اطلاعات در چهارشنبه 19 شهريور 1320، نخستين سخنراني كه در رشته ديني در راديو تهران گفته شد و سرود اي ايران به همراه تصاويري چون نخستين ميز پخش صدا، اتاق فرمان در راديو، نخستين ساختمان راديو و ضبط برنامه موسيقي در يكي از استوديوهاي ايران به پايان ميرسد.
كتاب «راديو» فرهنگ و سياست در راديو نوشته رضا مختاري اصفهاني در شمارگان 2000 نسخه و با قيمت 1500 تومان ازسوي دفتر پژوهشهاي راديو روانه بازار كتاب شده است.
+
نوشته شده در سه شنبه 2 تیر1388ساعت 23:38 توسط مهران بهروزفغانی
